Werkgroep Roofvogels Zeeland

Vorig jaar verscheen de Natuurrapportage Zeeland 2022. Altijd interessant om te zien hoe het er volgens de beleidsmakers met de natuur in onze provincie voor staat. In de samenvatting trof ik de volgende zinsnede aan: “Met de soorten gaat het in Zeeland in grote lijnen beter, maar er zijn nog veel soorten waar het nog slecht mee gaat. Daarnaast zijn er voor veel soortgroepen en soorten te weinig monitorings¬gegevens aanwezig om iets te kunnen zeggen over de stand van zaken”. Als de auteurs wat verder gekeken hadden, hadden ze weldegelijk de nodige gegevens gevonden, bijvoorbeeld voor wat betreft de Torenvalk en de Bruine Kiekendief in de Avifauna Zeelandica (Meininger 2022) en voor wat betreft Haas en Konijn in De Steltkluut (Castelijns 2018). Ook is de nodige informatie over deze soorten te vinden in de jaarverslagen van de Werkgroep Roofvogels Zeeland.

Hierna een korte toelichting op de vier soorten
Haas en Konijn. Volgens Tabel 2.7 op pagina 33 in de Natuurrapportage zijn de populaties van beide soorten stabiel. Er staat op die pagina ook een grafiek die is een ontleend aan “NEM (Zoogdiervereniging, CBS)” waarin alle zoogdiersoorten in Zeeland tezamen een stabiele trend opleveren. Zou daar de vermeende stabiele trend voor beide soorten aan zijn ontleend? Hoe dan ook, de trend in Midden- en Oost-Zeeuws-Vlaanderen – toch een kwart van het Zeeuwse landoppervlak – is verre van stabiel (Hoofdstuk 5).

Ook op pagina 33 staat: “Myxomatose heeft een grote invloed gehad op de konijnenstand, maar het aantal konijnen neemt inmiddels niet meer af.” Het is de auteurs kennelijk ontgaan dat we tegenwoordig met een ander virusziekte van doen hebben: het viraal hemorragisch syndroom (VHS). Deze ziekte heeft in elk geval in een deel van Zeeuws-Vlaanderen na 2015 behoorlijk huisgehouden (Hoofdstuk 5).

Op pagina 44 staat een kort stukje over “de mogelijkheid om bepaalde wildsoorten te benutten”. Er staat onder andere: “Recent is er gebleken dat het niet goed gaat met de vijf wildsoorten (hun staat van instandhouding is ongunstig). Voor het konijn heeft de minister van LNV besloten om de jacht in het seizoen 2022/2023 landelijk niet te openen. In enkele provincies heeft de minister besloten om de jacht op de haas niet te openen. In Zeeland is dat niet het geval, de provinciale trend van de haas in Zeeland is namelijk stabiel.” Dat komt de ‘benutters’ natuurlijk goed uit.

Bruine Kiekendief en Torenvalk. In de Natuurrapportage staat in Tabel 2.1 op pagina 30 dat de populatie van deze soorten stabiel is. Voor wat betreft de Bruine Kiekendief wordt dit herhaald in Tabel 2.4 op pagina 32 bij de trends “van ruigte ,riet- en struweelvogels” en in tabel 6.2 op pagina 60 bij die van “zoetwater en zoetwatermoeras”. Dit is pertinent niet juist. Zie de Avifauna Zeelandica, waarin staat dat het sinds de eeuwwisseling om een achteruitgang van 45% gaat (Castelijns 2022b). In dezelfde periode nam de Torenvalk af met 20% (Castelijns 2022c). Deze informatie is trouwens ook te vinden in de jaarverslagen.

De twee soorten worden in het rapport ook genoemd bij maatregelen om het leefgebied te verbeteren. Op pagina 67 staat: “Met de subsidie Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb) ondersteunt de Provincie Zeeland boeren bij het nemen van maatregelen om het agrarische leefgebied van soorten te behouden. De maatregelen die genomen worden hebben onder andere positieve effecten op verschillende boerenlandvogels, waaronder de iconische bruine kiekendief.” Laat ik voorop stellen dat ANLb een goed initiatief is, maar daar gaan we het zeker voor wat betreft de Bruine Kiekendief niet mee redden. Circa 5% van de broedparen broedt op akkers waar nestbescherming tijdens het oogsten vaak noodzakelijk is. Dit lukt op kleine schaal en het brengt landbouwers en natuurbeschermers op een prettige manier bij elkaar, maar je gaat er geen populatie van 160-200 broedparen mee redden. De rest van de bruintjes broedt namelijk in rietmoerassen en daar is het probleem niet het voedsel – verbetert wel door ANLb – maar de nestveiligheid (Castelijns 2017, 2022b). De auteurs slaan ook de plank mis in het intermezzo op pagina 17. Daar staat “Omdat de bruine kiekendief (riet)moeras als belangrijk foerageergebied heeft, is het van belang om de structuur van de (riet)moerassen open te houden door deze te maaien.” Echter, in het broedseizoen vangen Bruine Kiekendieven de meeste prooien op cultuurland. Het gaat om Veldmuizen, jonge Hazen en jonge Fazanten (Castelijns 2022b). Wat met het openhouden van rietmoerassen wordt bedoeld is niet duidelijk. Als ermee het vrijhouden van de directe omgeving van de broedplaats wordt bedoeld is het een goede maatregel. Als men er echter op uit is om open plekken in het rietmoeras te creëren, slaat men de plank mis. Bruine Kiekendieven zijn gebaat bij grote rietvelden met in het water staand stevig en dicht riet. Dit voorkomt predatie door bijvoorbeeld de Vos. Het verwijderen van opgaande begroeiing in de buurt van broedplaatsen voorkomt dan weer predatie door de Zwarte Kraai (Castelijns 2022b).

Natuurrapportage Zeeland 2022 is geschreven door Dactylis B.V. In de op het oog definitieve versie van het rapport op de website van de Provincie Zeeland worden geen auteurs vermeld. Wie weet komt er nog een verbeterde versie.